Wie telt als nabestaande?

Dat verschilt per regeling. In het strafproces gaat het om je partner en familieleden, tot en met ooms, tantes, neven en nichten. Voor affectieschade gaat het om de partner, de ouders, de kinderen en wie in hetzelfde gezin vast voor elkaar zorgde. Bij het Schadefonds horen ook broers en zussen erbij.

Moet ik naar de zitting?

Nee. Je mag erbij zijn, maar het hoeft niet. Je kunt ook een schriftelijke verklaring sturen of iemand namens jou laten spreken. Wil je spreken, dan mag je tijdens de zitting nog steeds besluiten om het toch niet te doen.

Wat als de dader niet betaalt?

Heeft de rechter je een schadevergoeding toegekend, dan haalt het CJIB het geld bij de dader op. Is 8 maanden nadat de uitspraak definitief is nog niet alles betaald, dan schiet de overheid het voor. Bij moord of doodslag is dat het hele toegekende bedrag, ook de affectieschade. Bij dood door schuld, ook in het verkeer, is dat nu maximaal € 5.000. Er ligt een voorstel om dat te veranderen, maar dat geldt nog niet.

Geldt dit ook bij een verkeersongeval?

Ja, als het gaat om dood door schuld in het verkeer. Komt er een strafzaak, dan heb je ook spreekrecht. Ging het om een auto of motor en gebeurde het op of na 1 januari 2019? Dan vragen partner, ouders en kinderen affectieschade eerst aan de verzekeraar, of aan het Waarborgfonds Motorverkeer als er geen verzekering of geen bekende dader is. Broers en zussen kunnen direct bij het Schadefonds terecht.

Je hoeft niets meteen te beslissen. Het formulier voor schadevergoeding krijg je van het OM als er een strafzaak komt. Het moet vóór de zitting terug zijn; de datum staat in de brief. Bij het Schadefonds heb je tien jaar vanaf de dag van het overlijden.

Krijg ik bericht als de dader vrijkomt?

Ja, als je dat wilt. Het OM vraagt je eerst met een formulier of je die informatie wilt krijgen. Dan hoor je bijvoorbeeld over verlof, vrijlating of ontsnapping. Met vragen over de straf kun je bellen met het Slachtoffer Informatiepunt van het CJIB: 058-253 37 50.

Nabestaande van een misdrijf — Slachtofferadvocaat.info

In het kort

Slachtofferhulp Nederland helpt je gratis, praktisch en emotioneel. Bel 0900-0101. Bij moord of doodslag kan een casemanager je door het hele strafproces begeleiden.
Als nabestaande heb je dezelfde rechten als een slachtoffer. Je kunt informatie over de zaak krijgen, het dossier inzien en je laten bijstaan door een advocaat.
Je mag op de zitting vertellen wat het verlies met je doet. Naast de partner mogen maximaal drie andere nabestaanden spreken.
Je kunt de dader laten betalen voor je verdriet en voor kosten zoals de uitvaart. Krijg je dat niet vergoed, dan kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven een tegemoetkoming geven, tot tien jaar na het overlijden.
Bij moord, doodslag of dood door schuld kun je mogelijk een gratis slachtofferadvocaat krijgen, wat je inkomen ook is.

Wat kun je nu doen?

Na het verlies van iemand van wie je houdt, komt er veel op je af. Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Veel kan later nog. Dit zijn de stappen die helpen, in je eigen tempo.

Neem de tijd

Je verdriet gaat voor. De meeste termijnen zijn lang. Het formulier voor schadevergoeding komt pas als er een strafzaak is. Bij het Schadefonds heb je tien jaar. Laat mensen om je heen helpen met wat nu geregeld moet worden.
Laat je helpen door Slachtofferhulp

Slachtofferhulp Nederland helpt gratis, met praktische zaken en met je verdriet. Bel 0900-0101. Bij moord of doodslag kun je een casemanager krijgen: een vaste hulpverlener die je door het strafproces begeleidt. Kom je daarvoor in aanmerking, dan neemt Slachtofferhulp zelf contact met je op. De casemanager werkt samen met de familierechercheur van de politie en met het Openbaar Ministerie.
Vraag om informatie over de zaak

Laat weten dat je op de hoogte wilt blijven. Bij ernstige misdrijven heb je een vast aanspreekpunt bij het Openbaar Ministerie. Sommige brieven, bijvoorbeeld over het spreekrecht, gaan naar één aanspreekpunt in de familie. Spreek samen af wie dat is en hoe jullie elkaar op de hoogte houden.
Bewaar rekeningen en brieven

Gooi nota’s van de uitvaart en brieven van instanties niet weg. Je hebt ze later nodig. Hieronder lees je wat je kunt bewaren.
Schakel een advocaat in

Je mag je altijd laten bijstaan door een advocaat. Een slachtofferadvocaat kent het strafproces en staat alleen aan jouw kant. Bij moord, doodslag of dood door schuld is die advocaat mogelijk gratis.

Je rechten als nabestaande

Als nabestaande heb je in het strafproces dezelfde rechten als een slachtoffer. Dit zijn de rechten die het vaakst een rol spelen.

Informatie over de zaak Het Openbaar Ministerie vraagt met een wensenformulier welke informatie je wilt. Dan hoor je bijvoorbeeld wanneer de zitting is en wat de uitspraak is. Als je dat wilt, hoor je ook over verlof of vrijlating van de dader.
Spreekrecht Je mag op de zitting vertellen wat het verlies met je doet. Dat geldt bij moord en doodslag, en ook bij dood door schuld, zoals in het verkeer. De partner mag altijd spreken. Daarnaast mogen maximaal drie andere nabestaanden spreken, zoals kinderen, ouders, broers, zussen of grootouders. Komen jullie er samen niet uit, dan beslist de rechter wie.
Een schriftelijke verklaring Wil je niet spreken? Dan kun je een brief schrijven over wat het verlies met je doet. Die komt bij het dossier. De rechter en de officier van justitie lezen hem, en ook de verdachte en zijn of haar advocaat kunnen hem lezen. Je kunt ook iemand anders namens jou laten spreken.
Het dossier inzien Je kunt de officier van justitie of de rechter vragen om stukken uit het dossier te bekijken. Je kunt ook vragen om stukken toe te voegen.
Hulp van een advocaat Je mag je altijd laten bijstaan door een advocaat. Je mag ook iemand anders meenemen, zoals een familielid, een vriend of iemand van Slachtofferhulp. Spreek je niet goed Nederlands? Dan kun je gratis een tolk vragen.
Schadevergoeding vragen Ook als nabestaande kun je de dader laten betalen voor je schade. Welke vergoedingen er zijn, lees je hieronder.
Bezwaar als er geen zaak komt Besluit de officier van justitie de verdachte niet te vervolgen? Dan kun je daarover klagen bij het gerechtshof.

Volgende stap

Liever iemand spreken?

Vraag hulp aan bij Pleuni. Je vertelt alleen wat je zelf wilt.

Hulp aanvragen Kies je situatie

Welke vergoedingen zijn er?

Geen bedrag maakt goed wat je kwijt bent. Toch kan een vergoeding erkenning geven, en sommige kosten moeten nu eenmaal betaald worden. Er zijn drie soorten vergoedingen. De eerste twee vraag je van de dader, met het formulier dat het Openbaar Ministerie stuurt als er een strafzaak komt. Bij een verkeersongeval vraag je ze aan de veroorzaker of zijn of haar verzekeraar. Dezelfde schade krijg je niet twee keer betaald.

Voor je verdriet

Affectieschade

Affectieschade is een vast bedrag voor het verdriet om het verlies van je naaste. Het is een vorm van smartengeld, en de dader moet het betalen.

Voor de partner, de ouders en de kinderen. Ook voor iemand die in hetzelfde gezin vast voor degene die is overleden zorgde, of door hem of haar werd verzorgd. Was je niet getrouwd en geen geregistreerd partner, dan moest je wel samenwonen.
Bij overlijden door een misdrijf is het bedrag € 20.000. Voor een volwassen kind en een ouder die niet meer bij elkaar woonden, is het € 17.500.
Het misdrijf moet op of na 1 januari 2019 zijn gepleegd.

Broers en zussen krijgen nu meestal geen affectieschade. Soms lukt het wel bij een heel nauwe band. Er ligt een voorstel om broers en zussen toe te voegen, maar dat geldt nog niet. Bij het Schadefonds kunnen zij wel terecht.

Kosten door het overlijden

Uitvaart en gemist levensonderhoud

Ook de kosten die door het overlijden ontstaan, kun je van de dader vragen.

De kosten van de uitvaart. Wie ze heeft betaald, kan ze terugvragen, als ze passen bij de omstandigheden van degene die is overleden.
Gemist levensonderhoud. Zorgde je naaste helemaal of voor een deel voor jouw levensonderhoud, bijvoorbeeld als partner of als ouder van een minderjarig kind? Dan kun je vragen om het geld dat je daardoor misloopt. Dat kan ook als je nu hulp in het huishouden nodig hebt, omdat je naaste dat deed.
Noem per schadepost een bedrag en stuur bewijs mee, zoals nota’s en loonstroken. Stuur het formulier op tijd terug: vóór de zitting en uiterlijk op de datum in de brief.

Gemist levensonderhoud uitrekenen is ingewikkeld. Is je claim te ingewikkeld voor de strafrechter, dan kan die hem laten liggen. Dan blijft de civiele rechter over.

Een tegemoetkoming van de overheid

Schadefonds Geweldsmisdrijven

Het Schadefonds geeft nabestaanden een eenmalige uitkering. Dit is geen schadevergoeding van de dader, maar een tegemoetkoming. Ze is bedoeld voor wie de schade niet op een andere manier vergoed krijgt.

Voor de partner, ouders, kinderen, (half)broers en (half)zussen, en voor wie leefde van het inkomen van degene die is overleden. Het overlijden kwam door een geweldsmisdrijf of door dood door schuld, ook in het verkeer.
Je krijgt een vast bedrag van € 5.000. Daarnaast soms een bedrag voor de uitvaart, tot € 7.500, en een bedrag als het inkomen van je naaste wegvalt.
Aanvragen kan tot tien jaar na de dag van het overlijden. Was je jonger dan 18? Dan telt de termijn vanaf je 18e verjaardag.
Het misdrijf moet in Nederland zijn gepleegd. Slachtofferhulp helpt je gratis met de aanvraag.

Is je al affectieschade toegekend, of heeft een verzekeraar die betaald? Dan krijg je geen uitkering van het Schadefonds. Krijg je later geld van de dader, dan wordt dat verrekend. Meestal krijg je binnen 26 weken een beslissing.

Wat kun je bewaren?

Papieren bewaren voelt misschien vreemd naast je verdriet. Toch heb je ze later nodig, voor je schadeclaim en voor het Schadefonds. Bewaar alles op één plek. Of vraag iemand die dicht bij je staat om dat voor je te doen.

Nota’s van de uitvaartonderneming, en bonnen van bijvoorbeeld bloemen, de koffietafel, de grafsteen of de urn
Bewijs dat jij de uitvaart hebt betaald, zoals een bankafschrift
De specificatie van een uitvaartverzekering, als die iets heeft vergoed
Loonstroken of jaaropgaven van degene die is overleden, en van jezelf
Bewijs van jullie band, zoals een trouwakte, een partnerschapsakte of bewijs dat jullie samenwoonden
Bonnen van andere kosten, zoals reiskosten
Alle brieven van politie, Openbaar Ministerie, CJIB en Schadefonds, met het parketnummer

Stuur je bijlagen mee met het formulier van het OM? Maak dan gegevens zoals je BSN en rekeningnummer onleesbaar. Je naam en geboortedatum laat je staan. De verdachte kan de stukken namelijk ook zien.

Wanneer is een advocaat gratis?

Dat hangt af van wat er is gebeurd, en soms van je inkomen.

Bij moord, doodslag of dood door schuld mogelijk gratis Als nabestaande kom je dan mogelijk in aanmerking voor een slachtofferadvocaat zonder eigen bijdrage, wat je inkomen ook is. Daar gelden wel voorwaarden voor. Zo moet er een verdachte worden vervolgd, en moet je ook in aanmerking komen voor een uitkering van het Schadefonds.
Anders hangt het af van je inkomen Is je inkomen en vermogen niet te hoog, dan kun je een advocaat krijgen met hulp van de Raad voor Rechtsbijstand. Je betaalt dan zelf een eigen bijdrage. Hoe hoog die is, hangt af van je inkomen en vermogen.
Slachtofferhulp is altijd gratis Slachtofferhulp Nederland helpt je bijvoorbeeld met het formulier voor schadevergoeding, met het spreekrecht en met de aanvraag bij het Schadefonds.

Kennisbank

Eerst rustig uitzoeken hoe het werkt?

In de kennisbank staat stap voor stap uitgelegd wat erbij komt kijken.

Naar de kennisbank Hulp aanvragen

Wat een slachtofferadvocaat voor je kan doen

Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken. Een slachtofferadvocaat staat alleen aan jouw kant. Bijvoorbeeld bij:

het contact met de politie en het Openbaar Ministerie
het inzien van het dossier en uitleg over wat erin staat
het berekenen van de affectieschade, de uitvaartkosten en het gemiste levensonderhoud
het invullen van het formulier voor schadevergoeding
de voorbereiding op de zitting, en als je wilt namens jou spreken
de aanvraag bij het Schadefonds, of het contact met de verzekeraar na een verkeersongeval
een klacht bij het gerechtshof als er geen strafzaak komt

Hulp aanvragen Direct hulp nodig

Bronnen

Deze uitleg is gebaseerd op informatie van officiële instanties, geraadpleegd op 11 oktober 2026. Het is algemene informatie: jouw situatie kan anders zijn.