Jouw rechten als slachtoffer

Van aangifte tot uitspraak

Een strafzaak gaat in fasen. In elke fase heb je met andere mensen te maken, en in elke fase heb je rechten. Hieronder zie je eerst de fasen. Daarna lees je per fase wat je mag vragen.

1. Aangifte en onderzoek

   Je doet aangifte bij de politie. De politie onderzoekt wat er is gebeurd en zoekt een verdachte. Met vragen over je aangifte kun je terecht bij het Slachtofferloket van de politie.

2. De officier van justitie beslist

   Is het onderzoek klaar, dan gaat je zaak naar het Openbaar Ministerie (OM). De officier van justitie beslist of er een strafzaak komt. Bij een eenvoudige zaak kan de officier zelf een straf geven. Bij een ernstige zaak beslist de rechter.

3. De zitting

   Gaat de zaak naar de rechter, dan volgt een zitting. Je mag erbij zijn, maar het hoeft niet. Soms mag je er spreken.

4. De uitspraak en daarna

   De rechter doet uitspraak. De verdachte of het OM kan nog in hoger beroep gaan. Is de uitspraak definitief, dan krijg je post van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), bijvoorbeeld over je schadevergoeding.

Wat je rechten in jouw situatie betekenen, lees je ook bij mishandeling, seksueel geweld, huiselijk geweld, stalking en voor nabestaanden.

Fase 1: aangifte en onderzoek

In deze fase heb je vooral met de politie te maken. Dit zijn je rechten.

• Aangifte doen De politie is verplicht je aangifte op te nemen. Dat kan online, telefonisch via 0900-8844 of op een politiebureau dat je zelf kiest. Via hetzelfde nummer maak je een afspraak, zodat je niet hoeft te wachten.
• Een kopie of bevestiging Je krijgt een kopie of een bevestiging van je aangifte. Die kan in het Nederlands, Engels, Duits of Frans. Wil je een andere taal? Vraag dan om een tolk.
• Een advocaat of iemand die je vertrouwt Je mag je altijd laten bijstaan door een advocaat, ook bij een verhoor. Dat mag de politie niet weigeren. Je mag ook iemand anders kiezen, zoals een vriend, een familielid of iemand van Slachtofferhulp. Die persoon mag alleen met een goede reden worden geweigerd.
• Een tolk Begrijp je het Nederlands niet goed? Vraag de politie dan om een tolk. Regelt de politie of het OM de tolk, dan is dat gratis.
• Een ander adres Je kunt vragen om aangifte te doen zonder je eigen adres. Je geeft dan een ander adres op, bijvoorbeeld van je advocaat of het politiebureau. Dat heet domiciliekeuze. In bijzondere gevallen schrijft de politie een nummer op in plaats van je naam.
• Bescherming Ben je bang voor je veiligheid? Zeg het. Doe je aangifte op het bureau, dan kijkt de politie of je bescherming nodig hebt. De officier van justitie kan de verdachte bijvoorbeeld verbieden contact met je op te nemen of bij je in de buurt te komen.
• Informatie over het onderzoek De politie laat je weten wat ze met je aangifte doet. Stopt het onderzoek zonder dat er een verdachte is, dan hoor je waarom. Ben je het daar niet mee eens, dan kun je een brief sturen naar de officier van justitie.

Fase 2: het Openbaar Ministerie beslist

Is er een verdachte, dan gaat je zaak naar het OM. Vanaf dat moment kun je met vragen terecht bij het Informatiepunt Slachtoffers van het OM. Bij een ernstig misdrijf krijg je een vaste slachtoffercoördinator.

• Het wensenformulier Het OM stuurt je een wensenformulier. Daarop geef je aan hoe je betrokken wilt blijven. Bijvoorbeeld of je informatie wilt, of je wilt spreken op de zitting en of je schadevergoeding wilt vragen. Stuur je de formulieren niet terug, dan gaat het OM ervan uit dat je geen informatie of schadevergoeding wilt.
• Je zaak volgen Op MijnSlachtofferzaak.nl zie je alle berichten over je zaak op één plek, dag en nacht. Je logt in met DigiD. Dit kan voor zaken die op of na 1 februari 2020 zijn begonnen.
• Schadevergoeding vragen Met het formulier ‘Verzoek tot schadevergoeding’ vraag je de verdachte om je schade te betalen. Hoe dat werkt, lees je bij Schadevergoeding.
• Je dossier inzien Je kunt de officier van justitie vragen om stukken uit het dossier te zien die voor jou belangrijk zijn, en om een kopie. Je kunt ook vragen om zelf stukken toe te voegen. De officier van justitie moet daar toestemming voor geven.
• Klagen als er geen strafzaak komt Besluit de officier van justitie de verdachte niet te vervolgen? Dan hoor je waarom. Ben je het er niet mee eens, dan kun je met een brief klagen bij het gerechtshof. Dat heet een klacht volgens artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering. Een advocaat is niet verplicht. Het hof kan beslissen dat er toch een strafzaak komt.

Geeft de officier van justitie de verdachte zelf een straf, met een strafbeschikking? Ook daarover kun je klagen bij het gerechtshof. Dat moet dan binnen drie maanden nadat je het hebt gehoord.

Fase 3: voor en tijdens de zitting

Komt je zaak bij de rechter en wil je informatie? Dan krijg je een brief met de datum en de plaats van de zitting. Dit zijn je rechten in die periode.

• Een gesprek met de officier van justitie In sommige zaken heb je recht op een gesprek met de officier van justitie, vóór de zitting. Je krijgt dan een brief. De officier vertelt wat je kunt verwachten en jij kunt vertellen wat het misdrijf met je heeft gedaan. Het gesprek is niet verplicht.
• Spreekrecht Bij misdrijven waarop 8 jaar cel of meer staat, mag je op de zitting spreken. Dat geldt ook bij een aantal andere misdrijven, zoals bedreiging, stalking en mishandeling met zwaar letsel. Je mag zeggen wat je wilt, ook wat je van de straf vindt. Je geeft het aan op het wensenformulier, of later.
• Een brief schrijven Wil of kun je niet spreken? Dan kun je een schriftelijke slachtofferverklaring schrijven. Daarin vertel je wat je hebt meegemaakt en wat de gevolgen zijn. De brief komt in het dossier. De rechter, de officier van justitie en de verdachte kunnen hem lezen.
• Iemand anders laten spreken Je mag ook iemand namens jou laten spreken, zoals een familielid, een vriend, een advocaat of iemand van Slachtofferhulp. Ook nabestaanden hebben spreekrecht. Lees meer bij Nabestaande van een misdrijf.
• Een veilige plek in de rechtbank Je kunt de officier van justitie vragen om een aparte wachtruimte of een speciale plek in de zaal. Je kunt de officier ook vragen of de zitting zonder publiek kan. Daarover beslist de rechter. Meld je bij aankomst bij de balie, dan kun je de opvang voor slachtoffers gebruiken.
• Steun en een tolk Je mag een advocaat of iemand die je vertrouwt meenemen naar de zitting. Spreek je niet goed Nederlands, dan kun je het OM om een tolk vragen. Je mag ook vragen om een vertaling van stukken over je zaak.

Heb je schadevergoeding gevraagd? Dan ben je in de strafzaak ook ‘benadeelde partij’. Je mag je eis op de zitting dan zelf toelichten.

Fase 4: de uitspraak en daarna

Ook na de uitspraak blijf je rechten houden. Bijvoorbeeld om te weten wanneer de dader vrijkomt.

• Weten hoe het afloopt Je hoort welke straf de verdachte krijgt en of je schadevergoeding krijgt. Je hoort ook of de verdachte of het OM in hoger beroep gaat. Het hoger beroep kun je volgen op MijnSlachtofferzaak.nl.
• Je schadevergoeding Moet de dader je schade betalen, dan haalt het CJIB het geld voor je op. Je hoeft zelf niets te doen. Is na 8 maanden nog niet alles betaald, dan schiet de overheid geld voor. Lees meer bij Schadevergoeding.
• Weten wanneer de dader vrijkomt Je kunt vragen om bericht als de verdachte of dader met verlof gaat, vrijkomt of ontsnapt. Dat geef je aan op het formulier van het OM. Is de uitspraak definitief, dan krijg je deze berichten van het CJIB. Krijg je bescherming, dan hoor je ook hoe je wordt beschermd.
• Contact met de dader Wil je de dader iets vragen of vertellen? Perspectief Herstelbemiddeling kan een gesprek of brief begeleiden. Dat kan voor, tijdens en na een strafzaak, en ook als er geen zaak is. Het is gratis en vrijwillig: de ander moet het ook willen. Bel 030-234 00 45.

Bronnen